Showing posts with label Philosophy. Show all posts
Showing posts with label Philosophy. Show all posts

5/23/2013

އިސްލާމްކަމުގެ އިހުސާސް




_________________________________________________________________
މި ލިޔުމަކީ، ޢައިރު މުސްލިމު ޤައުމެއްގައި ތައުލީމު ޙާޞިލުކުރަމުންއަންނަ މުސްލިމްކުއްޖެއްގެ ހިތުގައި ކެކިއުތުރިއަރައިގެން ބަންޑުންވެފައިވާ އޭނާގެ ހިތުގެ އުދާސްތަކެވެ. އީމާންކަމުގެ މަތިވެރި އިޙުސާސްތަކެވެ. އިނގިރޭސިބަހުން ލިޔެވިފައިވާ އެ ލިޔުންކިޔާލުމުން ކުރެވުނު އިޙުސާސެއްގެ ބޮޑުކަމުން ލިޔުން ދިވެހިބަހަށް ގެނެސް ކިޔުންތރިންނާއި ޙިއްޞާ ކޮށްލާހިތްވީ އެވެ.
_________________________________________________________________

އަހަރެންގެ އުމުރަކީ 17 އަހަރެވެ. މުސްލިމް އާއިލާ އަކަށް އުފަންވި ކަމުގައިވިޔަސް އިސްލާމް ދީނާއި ބެހޭގޮތުން ކުރީން އަހަންނަށް އެކައްޗެއްވެސް ނޭނގެ އެވެ. މީސްމީހުންގެ ބޭރުފުށުގެ އުޅުންތަކާއި ގުޅުންހުންނަ ގޮތަށް ބަލާފައި އެއީ، އިސްލާމްދީން ކަމަށް އަހަރެން އައީ، ނިންމަމުނެނެވެ. އެ ދީނުގެ ރިވެތިކަމާއި ފުރިހަމަކަން އޭރަކު ތަޞައްވުރެއް ނުކުރެވެއެވެ. އެއީ އަހަރެންގެ މައިންބައިންގެ ކުށްހެއްޔެވެ؟ ނޫނީ އަހަރެންގެ ކުށްހެއްޔެވެ؟

އޯގާވަންތަ ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާގެ ދީލަތިވަންތަކަމުން އިސްލާމް ދީނުގެ ފުރިހަމަކަން ހޯދާބެލުމުގެ ފުރުޞަތު އަހަންނަށް ލިބުނެވެ. އެ ކަލާނގެއީ ކާއިނާތުގެ ވެރި ، ރަޙުމާން ވަންތަ ، ރަޙީމް ވަންތަ ، ޢަޛާބާއި ޘަވާބު ދެއްވާދުވަހުގެ ވެރި ރަސްކަލާނގެ އެވެ.

ކުރީގައި އަހަންނަކީ، ވަރަށް އެކަނިވެރި މީހެކެވެ. އުމުރުން 14 އަހަރުގައި ވަރަށް ގިނައިރުވަންދެން ދެރަވެފައި ހުރެވެއެވެ. އެކަމަކު މިހާރު އަހަރެމެންނަކީ އެކަނިވެރި ބައެއްނޫންކަން އަހަރެމެންނަށް އެނގެއެވެ. އެހެނީ  ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި އަންގަވަނީ ތިމަންއިލާހު އިންސާނާ ހެއްދެވީމެވެ. އަދި އޭނާގެ ހިތަށް އަރާހާ ކަމެއް ދެނެވޮޑިގެންވަމެވެ. އަދި އޭނާގެ މައިނާރަށްވުރެވެސް ތިމަންއިލާހު އޭނާއާއި 
.ގާތްކަން ބޮޑެވެ.  މިފަދައިންނެވެ. އަހަރެންގެ ކުރީގެ އެކަނިވެރިކަން ފިލުވައިދިނީ އިސްލާމްދީނެވެ

އެރިކް ސެގަލް ގެ "އެކްޓްސް އޮފް ފެއިތް" އަހަރެން ކީމެވެ. އަހަރެން ބަދަލުވީ އެފޮތުގެ ސަބަބުންކަމުގައިނުވާނަމަ އަހަރެން ބަދަލުވުމުގައި
 އެހެންކޮންމެވެސް ބާރެއްވާނެއެވެ. މިހާރު އަހަރެން ގެ ހަނދާނަށް އަންނަނީ މާޒީގެ ޙަޔާތުން ދުވަހެކެވެ. އެއީ ޓަރމްގެ ކިޔެވުން ނިމުނު ދުވަހެވެ. ކުލާހުގެ އެހެން ދަރިވަރުންނާއި އަހަންނާއި ދެމެދު އޮތީ ގޮތްނޭގޭ ދުރުކަމެކެވެ. އަހަރެމެން ކުލާހުގެ ކުދިން ހީކުރަނީ އެމީހުންނަކީ މާ މަތިވެރި ބައެއްކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން އެކުދިން މުސްލިމުންނާއި މެދު ދެކެނީ ނަފުރަތުގެ ލޮލަކުންނެވެ. އަމަލުން ދައްކައިދޭން ބޭނުންވަނީ ގަބޫލުނޫންކަމެވެ. ހަރުކަށިކުދިން ކުލާހުގައިތިބި އެންމެ ޚުލްޤުހެޔޮ ކުދިންގެ ހިތްކުގައި މުސްލިމުންނާއިމެދު އިންދާފައިވާ އިދިކޮޅު އޮށްތަކުގެ ސަބަބުން އެކުދިންގެ ހިތްތަށްވެސްވަނީ ކިލަނބުވެފައެވެ. އަހަންނަކީ ކުލާހުގައިތިބީ މުސްލިމް ދެކުދިންގެތެރެއިން އެއްކުއްޖަކީމެވެ. އެހެންކުދީން 
ެ.މުސްލިމުންދެކެ އެހާ ރުޅި އަންނަނީ ކީއްވެހެއްޔެވެ؟ ތަކުރާރުކޮށް އަހަންނަށް އިވެނީ މިކަހަލަ އަޑުތަކެކެވ

މުސްލިމުން ވަރަށް ގިނައިން އެއްގަމު މަސް ކައެވެ.،
ބައެއް މުސްލިމުން ތުބުޅި ދިގުކުރެއެވެ. ،
މުސްލިމުންނަކީ ޓެރަރިސްޓުންނެވެ. ،
މުސްލިމުން މުސަޅު ވިހާހެން ވިހައެވެ. ،
މުސްލިމް ފިރިހެނުން ހަތަރު އަނބިން ގެންގުޅެއެވެ.
މުސްލިމް ފިރިހެނުން އެމީހުންގެ އަނބިންނާއިމެދު ކަންތައްކުރަނީ ވަލުއޫރަށް ކަންތައްކުރާވަރަށްވުރެވެސް ނުބައިކޮންނެވެ.

ހުރިހާ ޙާދިސާތައް ހިނގާފައިވާގޮތުގެ ތަފުސީލެއް އަހަރެން ކިޔައިނުދޭނަމެވެ. އެކަމަކު އަހަރެންގެ ސުވާލަކީ އެހާވަރަށް ނަފުރަތުކުރަނީ ކީއްވެހެއްޔެވެ؟ އަހަރެމެންގެ އެންމެ ގާތްރަށްޓެހި ކުދިންވެސް އަހަރެމެން ފެނުމުން މޫނު އަނބުރާލަނީ ކީއްވެހެއްޔެވެ؟ އިސްލާމް ދީނަކީ މި ބިންމަތީގައިވާ އެންމެ ހަމަހަމަކަމުގެ ދީނެވެ. އެދީން ގޮވާލަނީ ޢާލަމީ އަޚުވަންތަކަމަށެވެ. އިންސާނުންނަކީ އެއްބަނޑު އެއްބަފާ ބައެއްނޫން  ހެއްޔެވެ؟ އެއްބަނޑު އެއްބަފާކަމުގެ ލޯބިވެތިކަން ކޮބައިހެއްޔެވެ؟

އަހަންނަށް އެކަލާނގެ ދަސްނުވާއިރު އަހަންނަކީ ހަމއާދައިގެ މީހަކީމެވެ. އަހަންނަށް އެކަލާނގެ ދަސްވިފަހުން އަހަރެންގެ ސިކުނޑި ހޭލައިފިއެވެ. އެކި ދިމަދިމާލަށް ޚިޔާލުކުރެވެންފަށައިފި އެވެ. ކޮންމެ ދުވަހަކުވެސް އެހެންމީހުންނާއިދޭތެރޭ އޯގާތެރިވުމަކީ އަހަރެންގެ އާދައަކަށް ވެއްޖެއެވެ. އެހެންމީހުންނަށް ކަމޭ ހިތެވެންފަށައިފި އެވެ.  އަހަރެން ވާހަކަވެސް ލިޔަންފަށައިފީމެވެ. އިނގިރޭސި ޓީޗަރު ހީކުރައްވަނީ އަހަރެންގެ ހިތާމަތައް ލަފުޒުތަކެއްގެ ސިފައިގައި އޮއްސާލަނީކަމަށެވެ. އެކަމު އެއީ، އަހަރެންގެ ސިކުނޑި ހޭލަންފެށީ އެވެ!

ހުރިހާ ޝުކުރަކާއި ސަނާއެއް ހައްގުވެގެންވަނީ އިނބަ އިލާހަށެވެ! އެއީ، ހުރިހަކަމަކަށްޓަކައެވެ. އަހަންނަކީ ޖާހިލުކަމުގެ ސަބަބުން އަހަރެންގެ މަންމަގެ ޤަދަރު ކުޑަކޮށްލާފައިވާ މީހަކީމެވެ. އެނުބައި ފާފައިން އަހަރެން ސަލާމަތްކޮށްދެއްވައި މަންމައާއި އަހަރެން ގުޅުވައިދިނީ އިސްލަމް ދީނެވެ. އިނބަ އިލާހެވެ!

އިސްލާމް ދީނަކީ މުޅި ހަޔާތެވެ. އެކަމަކު އަހަންނަކީ ދީނީ ޢިލްމުވެރިއެއްނޫނެވެ. އާދައިގެ މުސްލިމަކީމެވެ. އަހަރެން ކިޔަވަނީ މެޑިސިނެވެ. ސައެސްކިޔަވާ ދަރިވަރެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން އަހަންނަކަށް ޔަޤީންކަމާއިއެކު ބުނެވޭނީ ސައެންސާއި ހެއްދެވިފަރާތާއި އެއްފަދަ ނުކުރެވޭނެކަމުގައެވެ.. އެކަމަކު މުސްލިމެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން ހަޔާތަކީ ﷲ ސުބުހާނަހޫ ވަތަޢާލަގެ އުފެއްދެވުމެއްކަމާއިމެދު އަހަރެން ޝައްކެއްނުކުރަމެވެ.

5/22/2013

އަޚުލާޤީ ރިވެތިސިފަތަކުން ދަރިން ޒީނަތްތެރިކުރުމާއިމެދު ކިނަލިޒާދޭ ދެކިލައްވާގޮތް

ކިނަލިޒާދޭ އަލާއައްދީން އަފަންދީ - އަޚުލާޤީ ފަލްސަފާ

ކިނަލިޒާދޭ އަކީ ކާކު؟

އުޘްމާނީ ޚިލާފަތުގެ ޢިލްމުވެރިޔާ އަޚުލާޤީ ފިލޯސަފަރ

ކިނަލިޒާދޭ އަލާއައްދީން އަފަންދީ (1510-1572) އަކީ އުޘްމާނީ ޚިލާފަތުގެ ޒަމާނުގައި އުޅުއްވި އަޚުލާޤިއްޔާތަށް ވަރަށްބޮޑަށް ސަމާލުކަން ދެއްވި ބޭކަލެކެވެ. އޭނާ ދުނިޔޭގެ އަލިކަން ދެކެ ވަޑައިގަތީ، 1510 ވަނަ އަހަރު އިސްޕަޓާގައެވެ. ތަޢުލީމީ ހަޔާތް ނިއްމަވާލެއްވުމަށްފަހު ސާނަވީ މަދަރުސާތަކުގައި ކިޔަވާ ދެއްވިއެވެ. އަދި އިސްތަންބޯލާ، ބަރުސާ، ޤާހިރާ، ދިމިޝްޤުގައި ޤާޒީކަން ކުރެއްވިއެވެ. އޭގެ އިތުރަށް ދޭދޭ މީހުންގެ މެދުގައި ދިމާވާ މައްސަލަތައް އިސްލާމީ އުސޫލުތަކާ އެއްގޮތައް ޙައްލުކޮށް ދެއްވުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އުފުލެއްވިއެވެ. އަދި ކުރު މުއްދަތަކަށް، އެނަޓޯޕިޔާގެ އުއްތަމަ ފަނޑިޔާރުކަންވެސް ކުރެއްވިއެވެ.

ދަރިކަލުން ޙަސަނު ސިފަކުރައްވާ ގޮތުން އޭނާގެ ބައްޕައަކީ ވިސްނުންތޫނު ކަމަށް ބަލާއިރު އިބުނިސީނާއާ އެއްފެންވަރުގެ ބޭކަލެކެވެ. ކިނަލިޒާދޭ ވަރަށްގިނަ އަދަދެއްގެ ފޮތް ލިޔުއްވާފައިވެއެވެ. އޭގެ ތެރެއިން އެންމެ މަޝްހޫރު އެއްފޮތަކީ، އަޚުލާޤީ އަލާއީ އެވެ.

އަޚުލާޤީ އަލާއީ

މި ފޮތުގައި ތިން ބައެއް އެކުލެވެއެވެ. ފުރަތަމަ ބައިގައި ބައްލަވާފައި ވަނީ ފަރުދީ އަޚުލާޤިއްޔަތާއި މުޖުތަމަޢުގައި ހަރުލާފައި ހުރި އަޚުލާޤީ ފަލްސަފާގެ ބައިތަކުގެ މައްޗަށެވެ. އަޚުލާޤު ބަދަލުވާގޮތާއި ބަދަލުނުވުން، ނަފުސުގެ މަފްހޫމު، ނަފުސުގެ ބާރު، ނަފުސުގެ އަގު މަތިވެރިވާ ގޮތް ހިމެނެއެވެ. ފޮތުގެ ދެވަނަ ބައިގައި ކިނަލިޒާދޭ، އަޅައި ކިޔުއްވާފައިވަނީ، އާއިލީ ސުލޫކާއި މުއައްސަސާއެއްގެ ގޮތުގައި އާއިލީ މެންބަރުންގެ މަސްއޫލިއްޔަތަށާއި ދަރިވަރުންގެ ތަޢުލީމަށެވެ. ތިންވަނަ ބައިގައި ސިޔާސަތާއި ޤަދީމީ އަޚުލާޤިއްޔަތުގެ މައްޗަށް ވާހަކަ ދައްކަވާފައިވެއެވެ. އަދުލު އިންސާފާއި ލޯބިވެތިކަން ޤާއިމުވުމުން ޤައުމެއްގެ އަޚުލާޤު ފުރިހަމަވާނެ ކަމަށް ވިދާޅުވެއެވެ.

ދަރިވަރުންގެ އަޚުލާޤީ ތަޢުލީމު

ކިނަލިޒާދޭ ކަނޑައަޅުއްވާގޮތުގައި ދަރިވަރުންގެ ތަޢުލީމަކީ އާއިލާއެއްގެ އެންމެ މުހިންމު އަޚުލާޤީ ވާޖިބެވެ. ބެލެނިވެރިން ހޭލުންތެރިވުމަށް ބާރުއަޅުއްވައެވެ. ސޯޅަ ވަނަ ޤަރުނުގައި ކިނަލިޒާދޭ ޤަބޫލުކުރެއްވި އުސޫލުތަކަކީ މިއަދުވެސް މުޖުތަމަޢުގައި ވިސްނަންޖެހޭ ޚިޔާލުތަކެކެވެ.

“ކަލޭމެން ވިހެއުމުގެ ކުރިން އަދި އުފަންވުމަށް ފަހު ކަލޭމެންނަށް ހެޔޮކަމެއް ކޮށްދިނީމެވެ. ވިހެއުމުގެ ކުރިން ހެޔޮލަފާ މަޔަކު ހޯދާދިނީމެވެ. ވިހޭއިރު މުޅި އުމުރަށް އެނަމަކާއި އެކު ދިރިއުޅެވޭނެ ރީތި ނަމަކުން ނަންދިނީމެވެ. ވިހެއުމަށްފަހު ބޮޑުކުރީމެވެ. ތަޢުލީމުދިނީމެވެ.” (ކިނަލިޒާދޭ، ސ. 62)

ރީތި އާދަތަކުގެ މުހިންމުކަން

ކިނަލިޒާދޭ ޤަބޫލުކުރައްވާ ގޮތުގައި ކުޑަކުއްޖާ އުފަންވަނީ ވިސްނުމުގެ ސާފު ތާހިރުކަން މަތީގައެވެ. ރަނގަޅު ކަންތައްތަކަށް މަގުދެއްކުމާއި ގޯސް ކަންތައްތަކުން ރައްކާކުރުމަކީ ބެލެނިވެރިޔާގެ ވާޖިބެވެ. މީގެ އިތުރަށް ކުޑަކުދިން ނަކަލުކުރަނީ އެކުދިންގެ ވަށައިގެންފެންނަ ބޮޑެތި މީހުންގެ ސުލޫކެވެ. ވީމާ ޢާއިލާގެ ހުރިހާ މެންބަރުން ރީތި މިސާލު ދެއްކުމަކީ މުހިންމު ކަމެކެވެ.

ރަނގަޅު ޝަޚުޞިއްޔަތަކަށް ވުން މާތްކަމެއްކަން ދަރިފުޅަށް ތަކުރާރުކޮށް ބުނެދޭންވާނެއެވެ. ޚާއްޞަކޮށް މަސްތުވާތަކެތީގެ އަމަލުކުރާ މީހުންނާ ދުރުކޮށް، ނުބައި އަމަލުތަކުން ރައްކާތެރި ކުރަންވާނެއެވެ. ކިނަލިޒާދޭ ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ރަނގަޅު އަޚުލާޤެއް ލިބިގަތުމަކީ ބަރު ހިލަގަޑެއް ފަރުބަދައެއްގެ މައްޗަށް އުފުލުމެވެ.

ދަރިފުޅު ބޮޑުވުމުގެ މަރުޙަލާގައި ކުޅިވަރުގެ މުހިންމުކަން

ކުޅިވަރުތަކުގައި ބައިވެރިވުމުން އިޙުތިރާމްކުރުމާއި ހިއްސާކުރުން ދަސްވެއެވެ. އަލްޣަޒާލީ ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ސުކޫލް ގަޑީގައި ވަރުބަލިވާ ކުދިން ތާޒާކުރުމަށް ކުޅިވަރު ހަމަޖެހިފައި އޮތުން މުހިންމެވެ. ކިނަލިޒާދޭ ވިދާޅުވަނީ ދަރިފުޅު ކުޅޭ ކުޅިވަރުތަކަކީ އެކަށީގެންވާ ކުޅިވަރުތަކެއްތޯ ބެލުމަކީ މައިންބަފައިން ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ކަމެއް ކަމުގައެވެ. މިއީ މިއަދުގެ ކޮމްޕިއުޓަރ ގޭމްތަކާއި މޫވީތަކުގެ މައްސަލަތަކަށް ވެސް ފުޅާކޮށް އަޅާލެވޭ ނުކުތާއެކެވެ.

ރަސްމީ ތަޢުލީމުގެ މަރުޙަލާ

ރަނގަޅު މުދައްރިސެއް ހޯދުމަކީ ނުހަނު ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. ކިނަލިޒާދޭ ލިސްޓުކުރައްވާ ސިފަތަކުގެ ތެރޭގައި ހަރުދަނާ ޝަޚުޞިއްޔަތު، ރީތި އުޅުން، ދީނީ ކަންތައްތަކަށް ސަމާލުވުން، އަދި ދަރިވަރުންނާ މާހަރުކަން ހިފަހައްޓައި ނުވަތަ މާދޫދާ ނުހިފުން ހިމެނެއެވެ. މައިންބަފައިން ދަރިފުޅުދެކެ ވާ ލޯބި ކުޑަދަރަޖަކަށް ތިރިކުރުމަށް ލަފާދެއްވަނީ، އެހެންނޫނީ މުދައްރިސުންދެކެ ދަރިފުޅުގެ ލޯބި އުނިވެ އުގެނުމުގެ ޝައުޤު ދަށަށް ހިނގައިދާނެތީއެވެ.

ކިނަލިޒާދޭ ވިދާޅުވާ ގޮތުން ބޮޑެތިމީހުންގެ އަމަލުތައް ކޮޕީކުރުމަކީ ކުޑަކުދިން ކުރާ ކަމެކެވެ. ފުރަތަމަ ލޮޖިކަލް ސައިންސް (ވިސްނުމުގެ ހުނަރު) އަދި ފަހުން ޠަބީޢީ އިލްމު ދަސްކޮށްދޭން ޖެހޭނެއެވެ. ރަނގަޅަށް އެކުލަވާފައިވާ މުޤައްރަރެއް ބޭނުންކުރަންވާނެއެވެ. ކިނަލިޒާދޭގެ ޚިޔާލުތަކުން ދައްކާނީ ތަޢުލީމު ދިނުމުގެ ޒިންމާ ބެލެނިވެރިޔާގެ އަތުގައި އޮންނަ ކަމަށެވެ.

އަޚުލާޤީ ރީތި ސިފަތަކުން ޒީނަތްތެރި ކުރުން

ދަރިން ތަރުބިއްޔަތުކުރަންޖެހޭނީ އެކުދިން އުޅޭ މުޖުތަމަޢުގައި އަމާންކަމާއެކު އުޅެވޭނެ ފަދައިން، ރައްޓެހީންނަށް ކަމޭހިތުން ދަސްކޮށްދީގެންނެވެ. ޞަދަޤާތް ދިނުމުގެ ޢަމަލުތަކުގައި ދަރިން ބައިވެރިކުރުމަށް ވާނެއެވެ. ކައިވެންޏަށް ތައްޔާރުވުމުން، އަޚުލާޤީ ޒީނަތްތެރި ޝަޚުޞިއްޔަތެއްގެ މީހަކާ ކައިވެނި ކުރުވާށެވެ. މާއްދީ މުއްސަދިކަން އެންމެ މުހިންމެއް ނޫނެވެ.

އެހެންކަމުން ކިނަލިޒާދޭގެ ޚިޔާލުތަކާއި މިޒަމާނުގެ ދަރިން ތަރުބިއްޔަތުކުރުމުގެ އުސޫލުތައް ވަރަށް ގާތްކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. އޭނާގެ ފޮތް "އަޚުލާޤީ އަލާއީ" އަކީ އެކާވީސް ވަނަ ޤަރުނަށްވެސް ވަރަށް ގިނަ މުހިންމު މެސެޖުތައް ރައްދުކޮށްދޭ އަގުހުރި އަޚުލާޤީ މައުޟޫޢުތަކެކެވެ.

© މިލިޔުން އެކުލަވާލެވިފައިވަނީ ކިނަލިޒާދޭ އަލާއައްދީން އަފަންދީގެ ތާރީޚީ ލިޔުންތަކާއި "އަޚުލާޤީ އަލާއީ" ފޮތުގެ މައްޗަށެވެ.

Implementing Professional Learning Communities in Low-Enrolment Schools Part 2 – Building and Sustaining the Practice ...